Làng Hậu Kiên có một ngôi nhà

Kỷ niệm 65 năm ngày thành lập Đảng ngày 3 tháng 2 năm 1930 đến ngày 3 tháng 2 năm 1999.
Có những làng quê Việt Nam bình dị lại mang trong lòng nó những di sản vĩ đại của dân tộc. Ở Quảng Trị có một làng quê như vậy. Theo quốc lộ 1A từ Bắc vào, qua cầu sông Thạch Hãn là ngã ba rẽ vào Thành cổ Quảng Trị. Theo con đường nhựa tỉnh lộ 64 chạy vào trung tâm thị xã, đi bộ 5 cây số là đến làng Hậu Kiên, xã Triệu Thành, huyện Triệu Phong. Ở đây có một ngôi nhà nằm cạnh đường cái quan trong khuôn viên khá thoáng rộng. Ngôi nhà gỗ theo kiểu nhà băng kèo bàn khoa cửa đố, phổ biến ở nông thôn miền Trung xưa. Ngôi nhà nằm bên bờ sông Thạch Hãn. Chỉ mấy bước là bến đò ông Đốc lên chợ Sải nổi tiếng một thời. Bao quanh ngôi nhà là những hàng chè tàu được chăm sóc, cắt tỉa cẩn thận. Ngôi nhà có khoảng sân lát xi măng rất rộng phía trước, là nơi dân làng Hậu Kiên thường hay tập trung đông đúc mỗi khi có mít tinh hay việc làng. Ngày thường, chiều nào trẻ em cũng đến khoảng sân vui chơi múa nhảy như chính đây là câu lạc bộ thiếu nhi vậy! Ngôi nhà khách vào ra thường xuyên. Tiếp khách là cô gái còn trẻ. Cô kể rất sôi nổi và thiết tha với khách về người chủ kiệt xuất từ ngôi nhà này ra đi làm cách mạng. Vâng đó, là ngôi nhà lưu niệm Cố Tổng Bí thư Đảng Lê Duẩn, một trong những học trò xuất sắc của Bác Hồ. Bà con làng Hậu Kiên kể rằng, quê nội của Cố Tổng Bí thư là làng Bích La Đông ấy sinh nhiều danh nhân lắm. Cụ Lê Hiệp, thân sinh đồng chí Lê Duẩn chuyển gia đình lên làng Hậu Kiên và sinh hạ đồng chí ở đây, vào ngày 7 tháng tư năm 1907. Hậu Kiên – Chợ Sải xưa là trung thương mại lớn, trên bến dưới thuyền của vùng đồng bằng Triệu Phong và cả tỉnh Quảng Trị. Đây cũng là nơi những người cộng sản Quảng Trị đầu những năm 30 chọn làm nơi mít tinh, diễn thuyết, tuyên truyền cách mạng. Anh thanh niên nhà quê Hậu Kiên Lê Duẩn lúc đó mới có 21 tuổi đã tham gia Việt Nam cách mạng đồng chí Hội và năm 1930, anh trở thành một trong những đảng viên cộng sản đầu tiên của Đảng cộng sản Đông Dương ngay trên quê hương mình. Năm 1931, đồng chí là Ủy viên Ban Tuyên huấn xử ủy Bắc Kỳ. Năm 1937, là bí thư xứ ủy Trung Kỳ, thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Con người chí lớn ấy đã hai lần bị kẻ thù bắt, tra tấn dã man và chịu nhiều cực hình ở nhà tù Côn Đảo vẫn một lòng yêu nước thương dân, trung thành với Đảng. Ra khỏi nhà tù Côn Đảo năm 1945 đồng chí ra Hà Nội làm việc bên cạnh Bác Hồ. Cuối năm lại được cử vào lãnh đạo cuộc kháng chiến ở Nam Bộ. Từ năm 1947 đến năm 1957, đồng chí là người lãnh đạo cao nhất của Đảng tại miền Nam. Từ 1960 cho đến khi qua đời ngày 10 tháng 7 năm 1986, đồng chí là Bí thư thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Quân ủy Trung Ương, rồi Tổng Bí thư đảng qua 3 kỳ đại hội Đảng 3, 4, 5. Xa nhà từ những năm 1930, mãi đến năm 1978, sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất, đồng chí mới về thăm lại quê nhà làng Hậu Kiên, thắp nhang kính cẩn trước bàn thờ tổ tiên, trong ngôi nhà xưa yêu dấu. Cũng chính trong bốn chuyến về thăm quê năm 1978, 1981, 1983, 1985), bên ấm nước đã có những cuộc trò chuyện với bà con chòm xóm rất là chan hòa, cởi mở. Cũng tại ngôi nhà này, ngày 10 tháng 7, sau khi qua đời, tang lễ đồng chí Lê Duẩn đã được nhân dân, cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương tổ chức vô cùng trọng thể. Đã hơn 10 năm nay, ngôi nhà bình dị ở làng Hậu Kiên này đã trở thành một địa chỉ hành hương mới của nhân dân Quảng Trị và đồng bào chiến sĩ cách mạng cả nước. Cứ đến ngày sinh, ngày mất của đồng chí Lê Duẩn, bà con bốn phương lại về dâng hương tưởng niệm. Tháng nào cũng có hàng chục, hàng trăm đoàn khách từ khắp nơi trong nước, tìm đến làng Hậu Kiên, vào nhà lưu niệm Cố Tổng bí thư Lê Duẩn, thắp nhang, ghi sổ vàng tưởng niệm, tỏ lòng ngưỡng mộ người con ưu tú của làng, của nước!. Đợt ra Quảng Trị vừa rồi, chúng tôi lại tìm về làng Hậu Kiên, thắp nén nhang tưởng niệm đồng chí Cố Tổng bí thư. Mở cuốn sổ vàng lưu niệm thấy người ghi đã đầy ắp. Hỏi chuyện người coi sóc ngôi nhà, mới hay vườn nhà này rộng tới 2 nghìn mét vuông, nguyên là nhà và vườn cụ thân sinh Lê Hiệp. Tháng 2 năm 1976, bà con Hậu Kiên – Triệu Hải đã xây dựng lại ngôi nhà để làm nhà lưu niệm. Ngôi nhà lúc đầu lợp tranh, chung quanh che chắn bằng gỗ như nó vốn có từ thuở thiếu thời của đồng chí. Đến năm 1994, ngôi nhà lại được tu sửa một lần nữa. Khoảng sân được đổ bê tông ra tận bờ sông, làm nơi đỗ xe cho khách thăm, đồng thời là nơi vui chơi hội họp của thanh thiếu niên và bà con trong làng mỗi dịp Tết, lễ. Dừng chân bên bến Hậu Kiên, soi nước trời Thạch Hãn, chúng ta ai cũng dễ bâng khuâng nghĩ về những làng quê Việt Nam bình dị đã sản sinh ra những người con kiệt xuất. Làng Hậu Kiên hôm nay đang thay da đổi thịt trong sự nghiệp đổi mới. Người Hậu Kiên càng quý trọng gìn giữ ngôi nhà dân dã, mà chứa đựng biết bao giá trị lịch sử của một thời hào hùng đất nước!.
Minh Khôi-Du Lịch – Tổng cục du lịch – Bộ VH-TT-DL – Hà Nội – Năm (6,7,8(99))1999.