Bảo tồn văn hóa phi vật thể – Hò Cần Thơ “những người đi tìm ngọc”

“Có trăng thì phụ lòng đèn / Ba mươi mùng một đi tìm lấy trăng”, câu ca dao sao day dứt như lời trách móc. Các cụ kể rằng ngày trước người ở xứ khác đã phải lặn lội đến tận Cái Tắc để học khúc hát ru, những điệu hò của đất Cần Thơ. Đến nay, nhiều người lại giật mình tự hỏi đâu rồi những khúc hát xưa ?
Những khúc hát xưa: “Hò…ơ…ơ…ơ… chớ Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Phong Điền / Anh có thương em thì anh nên cho bạc cho tiền chớ đừng cho lúa gạo / Hò…ơ…ơ…ơ… chớ xóm giềng họ cười chê…ơ…”. Cũng điệu hò huê tình này nhiều khi họ chỉ cần thay mấy từ “Anh có thương em thì sắm chiếc vòng vàng chớ….” hoặc “….Anh có thương em thì sắm một con đò / Để anh lên xuống mua cò (tem) gởi thơ”. Câu chữ có thể phóng khoáng thay đổi cho hợp cảnh hợp thời nhưng cái tình phải rõ, phải chặt. Người con gái không cần vật chất đơn thuần (họ chẳng giãi bày xứ này ê chề lúa gạo đó sao) mà họ cần cái duyên phải sao cho cụ thể. Thế mới hay thuở trước các cụ giao duyên, nhắn gửi cho nhau mùi lắm, tình lắm, hôm nay nghe lại bao người vẫn xốn xao tâm trạng.
Các điệu hò cũng như những làn điệu dân ca xuất hiện từ thời cha ông đi khai hoang mở đất (vạn cấy, vạn chài…), là sản phẩm này sinh ra từ trái tim người lao động trong bối cảnh giữa đồng ruộng mênh mông bát ngát còn thơm tho mùi rạ đất, những đêm trăng sáng vằng vặc treo giữa miền quê hay đang lẻ loi một mình một bóng một mái chèo lênh đênh trên sông rạch rong ruổi theo dấu đèn dầu leo lét của bạn chài phía trước….Hò đã khiến họ cảm thông hơn, gắn kết nhau hơn và cũng tạo thêm sức mạnh cộng đồng trước bộn bề cuộc sống. Hò cũng như một số loại hình âm nhạc dân gian khác tuy ngôn từ câu chữ rất “bình dân” những vẫn thanh thoát uyển chuyển, thấm được tình ý chân thành, vừa gợi hình vừa giàu tính nhân cách hóa, ngồn ngộn điển tích. Và rõ ràng hò không chỉ đơn thuần là kết nối nhân duyên “bắt xác” bạn đời bạn tình, xẻ chia nhọc nhằn gian khó, chuyên chở nỗi niềm tâm tư ước vọng, cách đối nhân xử thế ở đời….mà còn ẩn chứa nghĩa tình đạo lý thật sâu đậm với thiên nhiên – mảnh đất mình đang đứng, với con người mình đang sống, với Tổ quốc và cộng đồng cùng sự quật cường tranh đấu bất khuất trước bạo tàn cường quyền.
Những người đi tìm ngọc: trên “giấy trắng mực đen” thì dự án “Bảo tồn văn hóa phi vật thể Hò Cần Thơ” mới được bộ phận bảo tồn của ngành văn hóa thể thao Cần Thơ chính thức triển khai từ ngày 01/04/1998 nhưng thực ra Cần Thơ đã có ý thức bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể này từ nhiều năm nay. Cái mốc quan trọng nhất chắc là vào năm những năm thập niên 80, dưới thời của “ba ông Giám đốc” Huỳnh Thương, Hai Ớt (đồng chí Võ Hồng Quang, nay là thứ trưởng Bộ Văn hóa Thể thao), Ngô Hồng Khanh khi các ông mời vợ chồng Nhạc sĩ – Nhà thơ và sưu tầm dân ca Lư Nhất Vũ – Lê Giang, nhạc sĩ Nguyễn Văn Hoa, nhạc sĩ Minh Luân cùng một số người am hiểu khác về Cần Thơ rồi cùng họ lặn lội “quần nát” nỗi mong mỏi của người dân nơi đây và đó chính là trách nhiệm của cơ quan chức năng địa phương trong việc tổ chức phát động nhạc sĩ mọi miền tham gia chọc lọc, phóng tác, biên soạn, dàn dựng….Sau khi dự án đã được kiểm nghiệm ngành Văn hóa Thể thao phối hợp với ngành Du lịch, Hội Hữu Nghị các nước, Sở Giáo dục – Đào tạo….tuyển chọn phổ biến đưa “Hò Cần Thơ” vào chương trình giáo dục từ cấp tiểu học; in; phát hành băng cassette, video, CD-ROM….về hò Cần Thơ làm quà biếu các đoàn khách quốc tế, Việt kiều về thăm quê; chọn những giai điệu hay đưa vào chương trình những lễ hội chính thức, các buổi chiêu đãi, các nhà hàng khách sạn, dịch vụ du lịch….Đã từng có hò Huế trên sông Hương trong tour du lịch vậy tại sao không có hò Cần Thơ trên sông Hậu ? v.v….
Vũ Thống Nhất – Tổng cục du lịch – Bộ VH-TT-DL – Hà Nội – Năm 31(83)1999

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai.