Lễ tế Giao dưới triều Nguyễn

Đi đầu trung đạo là ông thống trưởng cưỡi ngựa, hai bên có hai con ngựa của vua với lọng che và người hầu. Lính theo hầu gánh ba cái bàn trên để đồ thờ dùng vào việc tế Giao và năm cái long liễn. Bên tả chiêng, bên hữu trống rồi đến nhạc công và thị vệ mang cờ ngũ hành, cờ mang hình chữ Nhật Nguyệt và nhiều loại cờ mang nhiều màu sắc khác nhau, … Cuối cùng mới đến ngự liễn, trong đó vua ngồi, do lính loan giá khiêng đi ở giữa trung đạo. Hoàng thân đại thần sắp thành hàng một theo hầu. Đi đầu hậu đạo là một ông thống chế, một viên đội quản, lính mang cờ ngũ hành, một cái bàn trên đặt đồng nhân, có hai lọng che. Các quan văn võ, đông đảo binh lính cầm cờ đi theo hậu đạo. Sau cùng là hai con voi. Vua khởi hành từ điện Cần Chánh vào 8 giờ sáng, nhưng đến 12 giờ trưa mới tới Trai Cung, vì đoàn Ngự đạo đi rất chậm. Hai giờ sáng ngày hôm sau, lễ tế Giao chính thức bắt đầu. Tiếng chiêng trống nổi dậy, hàng trăm ngọn đuốc, hàng ngàn cây đèn thắp lên làm chấn động và rực sáng cả một vùng trời. Vua rời Trai Cung (nơi vua tắm rửa sạch sẽ, trai giới, ăn chay) ngự qua Viên Đàn làm chủ tế. Những hoàng thân, đại thần được cử làm phân hiến, bồi tế, chấp sự, đứng giữa hai bên để hành lễ trước các bàn án thờ phụ, còn người dân ở xa, tận kỳ đài, Phú Văn Lâu… cũng khăn áo chỉnh tề, cùng hướng về với nhà vua cầu xin trời, đất cho đất nước thái bình thịnh vượng. Ngày tế Giao là ngày hội đầu xuân của người dân khắp nước Việt nói chung và ở kinh thành Huế nói riêng. Tế xong ở Viên Đàn, vua và các quan xuống tế ở Phương Đàn, lễ nghi tế Giao vua và các quan phải làm theo tiếng xướng của các quan thông tán, nội tán. Trong khi cử hành lễ, có đại nhạc, (chuông, trống, chiêng, khánh, tù và…), nhạc bát âm (tỷ, nhị, nguyệt, sáo… vũ công múa) và các ca công biểu diễn chín khúc nhạc tế trong chín công đoạn khác nhau của buổi lễ. Sau khi buổi lễ kéo dài gần ba tiếng đồng hồ kết thúc, vua ngự về Trai Cung. Nhạc tấu khúc “khánh thành chi chương”! Hoàng thân, bá quan lúc ấy đã thay đổi áo tế Giao và mặc triều phục. Vua ặc áo long bào, đội khăn vàng, tay cầm ngọc quế, lên ngồi trên ngai. Một viên quan tâu:” Nay Nam Giao đại lễ đã xong xuôi, xin hoàng thân, văn võ bá quan làm lễ khánh hạ”. Hoàng thân, các quan lạy năm lạy, vua lên kiệu trở về Đại Nội. Khi đến Ngọ Môn, chuông trống nổi lên, đến đại cung môn thì lệnh phát chín tiếng. Vua vào điện Cần Chánh, ngồi lên ngai vàng, quan lưu kinh đại thần ra giữa sân chầu, lạy năm lạy, trao lại lá cờ Lưu Kinh và rút lui. Trong ngày diễn ra lễ tế Giao, từ triều đình cho đến dân chúng ở kinh đô Huế đều nô nức kéo nhau đi xem đông như hội. Lễ tế Giao dưới triều Nguyễn là một lễ hội tốn kém nhiều công sức và của cải trong các lễ hội cung đình ở nước ta.

T.H – Du lịch – Tổng cục du lịch Việt Nam – Bộ VH-TT-DL – Hà Nội – Năm 49(370)2004