Thú chơi cổ ngoại “ấm chuyên”

Ấm chuyên trả còn gọi là ấm chuyên có nhiều loại kích cỡ, kiểu dáng, họa tiết lại càng phong phú. Dẫu nhà chỉ có mỗi bộ đồ trà, nhưng người ta vẫn sắm vài cái chuyên, phòng khi dùng đến. Ấm được làm chủ yếu từ hai chất liệu: sứ và đất nung cao lửa, quen gọi là ấm sứ, ấm đất. Còn loại cổ đồng họa tiết chạy chỉ đồng tráng men nhiều màu gọi là cloisonne bày thì đẹp pha thì chưa chắc ngon.

Ấm sứ phần lớn dàng bánh dầy, quả va, men trắng hoa lam, trốn chứ thọ hoặc để nội phủ. Dễ gặp là ấm vẽ tích Vị Thủy, tức Lã Vọng ngồi câu kèm hàng chữ “Thu giang điếu nguyệt…” rồi Tùng Lộc, Tùng Hạc, Thanh đàm đối âm Phúc Lộc Thọ khang ninh, Phi minh túc thực, Vân Vương cầu hiền… Gặp cái vẽ Dự Nhượng đả long bào. Tô Đông Pha du Xích Bích, hoặc Sơn hành – theo ý thơ Đồ Mục, trôn đê Trân ngoạn. Ngoạn ngọc, Uẩn tàng mỹ ký, coi như đồ gia bảo. Người thích thư pháp chọn ấm vẽ Bách Thọ (tràm chữ thọ) hoặc cả bài phú, chữ li ti như kiến.

Ấm đất kiểu dáng phong phú hơn: bánh dầy, bánh xe, trái vả, trái cau, dáng ghè, mô phỏng lê, lưu,… nhưng không ra ngoài hai màu da chu, gan gà. Thân ấm đất cũ không vẽ vời gì, sờ trơn tuồn tuột, trôn ấn triện nổi, hoặc chữ chim, ghi niên đại, hiệu lò. Cái trích lửng một câu thơ, thấp hơn có lạc khoan; đồ kỹ, thêm cái triện bé như hạt vừng tận gốc quai, soi lúp mới thấy. Ấm cũ – tức đồ thật – mặt danh, cầm nhẹ, khẽ cọ vào má đã bóng nhẫy, để cả tuần vẫn thế; loại này giữ được hương, ít tỏa nhiệt.

Đồ Tàu mới, xuất lậu qua biên giới bây giờ, “copy” một bảy một mười, người đang tập chơi rất dễ nhầm. Cổ nhân bày vẽ muốn biết ấm thật giả chỉ việc đặt úp xuống, vòi miệng quai cùng nằm trên mặt phẳng, hoặc thả nước nổi đều là đúng. Giám định kiểu này đã lỗi thời, vì trình độ làm giả giờ quá “siêu” Chả hiểu ấm cũ có bí quyết gì; ấm mới rót nước ít cái chịu chảy theo vôi mà ưa tràn ra miệng.

Ông cha xưa còn đặt thơ để xếp loại ấm: Thứ nhất Thế Đức gan gà; thứ nhì Lưu Bội, thứ ba Mạnh Thuần. Tuy nhiên, nhiều cái Thế Đức, Mạnh Thần chính hiệu nhưng dáng thô, dày bình bịch, không bắt mắt. Vào cuộc phải điểm đầu người để độc ẩm, song ẩm hay quần ẩm; nhưng cho dù là quần ẩm hết cỡ cũng chỉ bằng nắm đấm. Cổ nhân nghiền ngẫm chán rồi, trà không có phép uống đông, chả thế cả bộ đồ trà chỉ bốn chén quân. Nhưng thú nhất vẫn là đối ẩm, một chủ một khách.

Trần Xuân – Du lịch – Tổng cục du lịch – Bộ VH-TT-DL – Hà Nội – Năm 1998

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai.